تحلیل SWOT
استراتژی
راهی است که رسیدن به هدف را تضمین نموده و جهت گیری سازمانی را برای بکارگیری توانمندی سازمانی و بهره گیری از فرصتها فراهم می سازد . استراتژی تعیین بهترین راه برای پاسخ به شرایط محیط پیرامونی سازمان را فراهم و اغلب بصورت پویا و فعال حتی در مقابل شرایط مخرب نقش راهبردی ایفا می کند.
مراحل مدیریت استراتژیک
بر اساس چرخه PDCA دمینگ و بصورت زیر است:
- تدوین استراتژی
- اجرای استراتژی
- ارزیابی استراتژی
- اصلاح و بروز رسانی استراتژی
تحلیل SWOT چیست ؟ (SWOT Analysis)
تحلیل SWOT ابزاری کارآمد برای شناسایی شرایط محیطی و توانایی های درونی سازمان است. پایه و اساس این ابزار کارآمد در مدیریت استراتژیک و بازاریابی، شناخت محیط پیرامونی سازمان است. حروف SWOT که آن را به شکل های دیگر مثل TOWS هم می نویسند، ابتدای کلمات Strength به معنای قوت ، Weakness به معنای ضعف، Opportunity به معنای فرصت و Threat به معنای تهدید است. ماهیت قوت و ضعف به درون سازمان مربوط می شود و فرصت و تهدید معمولاً محیطی است.در ادامه به معرفی آنالیز SWOT و نحوه اجرای آن پرداخته شده می شود.
آنالیزSWOT
یکی از ابزارهای مورد استفاده جهت مدیریت استراتژیک آنالیز SWOT می باشد.
- نقاط قوت(Strength)
- نقاط ضعف(Weakness)
- فرصت ها(Opportunity)
- تهدیدها(Threats)
بررسی محیط سازمان یا شرکت برای دستیابی به آنالیز SWOT بر اساس دو عامل درونی و بیرونی صورت می گیرد.
بررسی عوامل داخلی: عوامل داخلی مربوط به درون شرکت هستند و برخلاف عوامل خارجی تا حدود زیادی در کنترل مدیریت سازمان می باشند. نقاط قوت و ضعف از جمله عوامل داخلی هستند. نقاط قوت و ضعف با مقایسه عملکرد گذشته و حال و یا مقایسه با متوسط صنعت و رقبا تعیین می شوند.
نقطه قوت
نقطه قوت سازمان یک کاربرد موفق از یک شایستگی یا بهره برداری از یک عامل کلیدی در جهت توسعه رقابت پذیری شرکت می باشد. مزیت های شما چیست؟ چه چیزی را خوب انجام می دهید؟
چک لیست نقاط قوت
برای تهیه لیست نقاط قوت می توان از چک لیست هایی نظیر چک لیست زیر استفاده کرد:
_ مبدا اصلی درآمد و سود سازمان کجاست؟
_ سهم بازار در هر یک از محصولات چقدر است؟
_ آیا سازمان شما علامت تجاری (Brand) معتبری دارد؟
_ آیا بازاریابی و تبلیغات موثر است؟
_ سازمان بر روی چه موارد اصلی تمرکز دارد؟
_ آیا سازمان دارای ضعف نیروی انسانی ماهر است؟
_ آیا روحیه کارکنان بالا است؟
_ آیا پاداشی برای پیشبرد به سمت تعالی در سازمان وجود دارد؟
_ آیا کارکنان چند مهارتی دارید؟
_ آیا موجودی به صورت موثری مدیریت می شود؟
_ آیا سازمان بخوبی از فناوری اطلاعات استفاده می کند؟
_ آیا سازمان بخوبی خود را با تغییرات وفق می دهد؟
_ آیا سازمان قدرت نوآوری دارد؟
_ آیا سازمان در محیط رقابت بین المللی قدرت ایستادگی دارد؟
دسته بندی نقاط قوت : نقاط قوت می تواند در قالب یکی از دسته های زیر دسته بندی گردد:
_ ظرفیت و توانایی ها
_ مزایای رقابتی
_ انحصاری بودن
_ منابع، دارایی، کارکنان
_ تجربیات، دانش، داده ها
_ ذخایر مالی و درآمدهای احتمالی
_ منطقه بازاریابی، توزیع و شناخته شدن
_ جنبه های نوآوری
_ محل جغرافیایی
_ قیمت و کیفیت
_ اعتبارات و صلاحیت ها
_ فرآیندها و سیستم ها
_ فناوری اطلاعات و ارتباطات
_ فرهنگی، رفتاری، نگرشی
_ حمایت مدیران
نقطه ضعف
نقطه ضعف سازمان یک کاربرد ناموفق از یک شایستگی یا عدم بهره برداری از یک عامل کلیدی که رقابت پذیری شرکت را کاهش می دهد. چه چیز می تواند بهبود داده شود؟ چه چیز بطور نامناسبی انجام می شود؟ از چه چیزی می توان اجتناب کرد؟
چک لیست نقاط ضعف
برای تهیه لیست نقاط ضعف می توان از چک لیست هایی نظیر چک لیست زیر استفاده کرد:
_ کدامیک از محصولات سازمان کمترین سوددهی را دارند؟
_ کدام ناحیه از سازمان توانایی پوشش هزینه هایش را ندارد؟
_ کدامیک از علایم تجاری سازمان ضعیف هستند؟
_ آیا بازاریابی و تبلیغات موثر است؟
_ آیا شرکت توانایی جذب افراد یا استعدادها را دارد؟
_ آیا کارکنان آموزش دیده و دارای انگیزه هستند؟
_ آیا سیستم انگیزشی برای بالا بردن سطح عملکرد کارکنان وجود دارد؟
_ بیشترین هزینه های شرکت چه هزینه هایی هستند؟
_ آیا سازمان توانایی ایستادگی در برابر فشار قیمت رقبا را دارد؟
_ آیا شرکت توان تامین مالی در مواقع نیاز را دارد؟
_ آیا شرکت توان ارایه ایده ها و محصولات جدید را دارد؟
_ آیا کارکنان به مدیریت ارشد اعتقاد دارند؟
_ آیا قوانین دولتی و حکومتی کافی و مناسب می باشند؟
_ آیا شرکت در برخورد با تکنولوژی از سایر رقبا عقب تر است؟
دسته بندی های نقاط ضعف: نقاط ضعف می تواند در قالب یکی از دسته های زیر دسته بندی گردد:
_ کمبود ظرفیت و توانایی ها
_ کمبود قدرت رقابت
_ شهرت، حضور در میدان
_ مباحث مالی
_ آسیب پذیری دانش
_ مقیاس و محدودیت زمانی
_ جریان نقدینگی و مصرف آن
_ دوام و ایستادگی
_ تاثیر روی فعالیت های اصلی
_ قابلیت اطمینان داده ها
_ قابلیت پیش بینی برنامه ها
_ روحیه، تعهد و رهبری
_ اعتبارات
_ فرآیندها و سیستم ها
_ عدم حمایت مدیران
بررسی عوامل خارجی: عوامل خارجی تشکیل شده اند از رقبا، واسطه های مالی، نهادهای دولتی، اتحادیه های کارگری، سهامداران، تامین کنندگان، مشتریان، اتحادیه های تجاری و ... فرصت ها و تهدید ها از جمله عواملی هستند که از محیط خارج، بر سازمان اثر می گذارند.
فرصت
فرصت یک حالت خارجی است که می تواند بصورت مثبت بر پارامترهای عملکردی شرکت تاثیر گذاشته و مزیت رقابتی که ایجاد کننده اقدامات مثبت در زمان مناسب است را بهبود دهد. از جمله فرصت های پیش روی یک شرکت می توان به بازارهای توسعه یافته همچون اینترنت و نیز حرکت به سمت بخش جدیدی از بازار که سود بیشتر دارد و یا بازارهای رها شده توسط رقبا اشاره کرد. در چه جایی با تغییرات مثبت روبرو هستید؟ چه روندهایی جالب و مورد توجه می باشند؟
چک لیست فرصت ها
برای تهیه لیست فرصتها می توان از چک لیست هایی نظیر چک لیست زیر استفاده کرد:
_ مزیت رقابتی شرکت چیست؟
_ آیا تکنولوژی جدیدی وجود دارد که شرکت بتواند برای نوآوری و یا کاهش هزینه ها از آن استفاده کند؟
_ آیا فرصتی برای گسترش نام تجاری به نواحی مرتبط می باشد؟
_ آیا فرصت فراگیری ارزان وجود دارد؟
_ آیا شرکت می تواند در بازار بین المللی استفاده کند؟
_ آیا امکان استفاده از فناوری اطلاعات برای بازاریابی وجود دارد؟
_ آیا کیفیت عملیات، محصولات و مدیریت موجودی بدون متحمل شدن هزینه زیاد امکان بهبود دارد؟
_ آیا شرکت می تواند جریان نقدینگی را با برقراری ارتباط بهتر با مشتریان، بهبود ببخشد؟
_ آیا زمان مناسبی برای تغییر و تحول وجود دارد؟
_ آیا خطوط تولیدی وجود دارند که برای افزایش سوددهی کاهش داده شوند؟
دسته بندی فرصت ها: فرصتها را می تواند در قالب یکی از دسته های زیر دسته بندی گردد:
_ توسعه بازار
_ آسیب پذیری رقبا
_ روندهای صنعت یا شیوه زندگی
_ توسعه تکنولوژی
_ اعتبار جهانی
_ بازارهای جدید
_ صادرات و واردات
_ انحصاری شدن جدید
_ قراردادهای بزرگ
_ توسعه کسب و کار و محصول
_ اطلاعات و تحقیق
_ شراکت ها و نمایندگی
_ تاثیرات فصلی، آب و هوا و غیره
_ وضعیت اقتصادی
تهدید
تهدید یک حالت خارجی است که می تواند بصورت منفی بر پارامترهای عملکردی شرکت تاثیر گذاشته و مزیت رقابتی که ایجاد کننده اقدامات مثبت در زمان مناسب است را کاهش دهد. از جمله تهدیدات می توان به ظهور رقبای جدید، معرفی محصول جدید توسط رقبا، مالیات بر روی کالاهای ارایه شده و غیره اشاره کرد.
چک لیست تهدیدها
برای تهیه لیست تهدیدها می توان از چک لیست هایی نظیر چک لیست زیر استفاده کرد:
_ آیا سازمان ذخایر کافی برای ایستادگی در برابر تغییرات ناگهانی محیط را دارد؟
_ وضعیت قوانین و مقررات مربوطه به چه صورت است؟
_ آیا محصولات سازمان دارای نام تجاری معتبری برای مقاومت در برابر قیمت رقبا می باشد؟
_ آیا رقبای بین المللی وجود دارند؟
_ آیا شرکت دارای گستردگی کمی می باشد؟
_ آیا فعالیت های حسابداری غیر محافظه کارانه می باشد؟
_ آیا وضعیت مالی شرکت در حاشیه عدم نقدینگی قرار دارد؟
_ آیا سازمان با تغییرات تکنولوژی می تواند سازگار باشد؟
_ آیا حاشیه سود سازمان تحت فشار می باشد؟
_ آیا حجم معاملات و قراردادها کاهش یافته؟
_ آیا شرکت توانایی ایستادگی رقبا در مقابل رقبای اینترنتی را دارد؟
دسته بندی تهدیدها: تهدیدها را می تواند در قالب یکی از دسته های زیر دسته بندی گردد:
_ اثرات سیاسی
_ اثرات قانونی
_ اثرات محیطی
_ توسعه فناوری اطلاعات
_ اهداف و مقاصد رقبا
_ تقاضای بازار
_ تکنولوژی
_ محصولات ، خدمات و ایده های جدید
_ قراردادهای حیاتی
_ شرکای تجاری
_ مواجه با موانع و تهدیدهای برطرف نشده
_ اقتصاد داخل و خارج
_ تاثیرات فصلی، آب و هوا و مد
مراحل انجام آنالیز SWOT
- تشکیل جلسه تجزیه و تحلیل SWOT
- توضیح اجمالی هدف جلسه و مراحل انجام کار
- انجام طوفان ذهنی برای شناسایی عوامل داخلی (نقاط قوت و ضعف) و عوامل خارجی (فرصت ها و تهدیدها)
- اولویت بندی عوامل داخلی و خارجی
- تشکیل ماتریس SWOT و وارد کردن عوامل انتخاب شده با توجه به اولویت بندی
- مقایسه عوامل داخلی و خارجی با هم و تعیین استراتژی های SO و WO و ST و WT
- تعیین اقدامات مورد نیاز برای انجام استراتژی های تعیین شده
- انجام اقدامات و بررسی نتایج آنها
- بروز آوری ماتریس SWOT و در بازه های زمانی مناسب.
فرآیند اجرایی SWOT
- جهت گیری کلان سازمان را در نظر بگیرید.
- استراتژیهای مناسب را در 4 گروه مشخص نمایید.
توجه : سازمان با توجه به شرایط کلی از انتخاب استراتژی هایی که با موقعیت کلی سازمان تناسب ندارد باید از آن پرهیز نماید.
- برای هر نقطه قوت از S1 کد گذاری نمایید.
- برای هر نقطه ضعف از W1 کدکذاری نمایید.
- برای هر فرصت از O1 کد گذاری کنید.
- برای هر تهدید از T1 کدگذاری کنید.
با توجه به جداول اهمیت: هرکدام از نقاط قوت، ضعف و فرصت و تهدید مواردی که بیش از50 نمره آورده بودند؛ حداکثر 10 تا 20 مورد را انتخاب نموده و در تدوین استراتژیها استفاده شوند زیرا هرنقطه قوت، ضعف، فرصت یا تهدید ارزش استفاده جهت تدوین استراتژی را ندارند.
- تهیه ماتریس تدوین استراتژیها در قالب ماتریس SWOT
ماتریسSWOT
در قالب این استراتژی ها، سازمان با استفاده از نقاط قوت داخلی می کوشد از فرصت های خارجی بهره برداری نموده و با بهره گیری از نقاط قوت، فرصت ها را به حداکثر برساند. معمولا سازمان ها برای رسیدن به چنین موقعیتی از استراتژی های WO،ST و WT استفاده می کنند تا به جایگاهیی رسند که بتوانند از استراتژی های SO استفاده نمایند.
- استراتژی SO : سازمان با استفاده از نقاط قوت داخلی می کوشد از فرصتهای خارجی بهره گیری نموده و زمینه تحقق رسالت را فراهم سازد
- استراتژی WO: سازمان با بهره برداری از فرصت های موجود که در راستای اهداف سازمان هستند نقاط ضعف خود را بهبود بخشد. به عبارتی دیگر سازمان از راهبردهای توانمند سازی درونی برای بهره برداری از فرصتهای بیرونی استفاده می نماید. لذا لازم است استراتژی های نظیر استفاده از تکنولوژی های جدید و غیره بکارگرفته شود تا با از بین بردن نقاط ضعف از فرصت ها استفاده مناسب نماید
- استراتژی ST: شرکت ها با اجرای این استراتژی ها می کوشند با استفاده از نقاط قوت خود اثرات ناشی از تهدیدات موجود را کاهش داده یا آنها را از بین ببرند.
- استراتژی WT: سازمان هایی که این استراتژی استفاده می کنند، حالت تدافعی به خود می گیرند و هدف از این استراتژی کم کردن نقاط ضعف داخلی و پرهیز از تهدیدات ناشی از محیط خارجی است. در واقع چنین سازمانی می کوشد برای حفظ بقای خود از فعالیت های خود بکاهد (استراتژی های کاهش یا واگذاری) در شرکت های دیگر ادغام شود، اعلام ورشکستگی کند و یا سرانجام منحل شود.